Funkcja asystenta rodziny została wprowadzona ustawą z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zgodnie z jej zapisami asystent rodziny to osoba, która przez określony czas towarzyszy rodzinie, pomagając jej w samodzielnym pokonywaniu trudności życiowych, zwłaszcza tych związanych z opieką i wychowaniem dzieci.
Rola asystenta rodziny
Zadaniem asystenta jest wspieranie rodziców w pełnieniu ról społecznych tak, aby mogli osiągnąć podstawową stabilizację życiową i uniknąć konieczności umieszczania dzieci poza rodziną – w pieczy zastępczej lub placówkach opiekuńczych. Gdy dzieci już przebywają w pieczy zastępczej, asystent podejmuje działania, które mają umożliwić ich możliwie szybki powrót do domu. Współpraca z asystentem odbywa się za zgodą rodziny. Asystent stara się wtedy poznać sytuację rodziny, jej potrzeby, problemy oraz oczekiwania.
Asystent wspólnie z rodziną opracowuje plan wyjścia z trudnej sytuacji. Pomaga określić jej mocne strony, ustalić priorytety oraz kolejne kroki do podjęcia. Zmiana zależy jednak od samej rodziny – asystent pełni rolę wspierającą. Asysta rodzinna opiera się na wzmacnianiu zasobów i pozytywnych cech rodziny, budowaniu konstruktywnych postaw oraz stopniowym eliminowaniu zachowań, które utrudniają funkcjonowanie. Asystent rodziny odwiedza rodzinę w jej domu, a niekiedy towarzyszy jej członkom podczas wizyt w różnych instytucjach. Na początku spotkania odbywają się częściej, a z czasem ich częstotliwość stopniowo maleje. W swojej pracy asystent współdziała z przedstawicielami różnych instytucji wspierających rodzinę, dbając o jej dobro, a szczególnie o to, by dzieci mogły dorastać w poczuciu bezpieczeństwa i komfortu. Jego zadaniem jest wspierać rodzinę zarówno w realizacji jej własnych celów, jak i w wypełnianiu zaleceń i oczekiwań stawianych przez służby społeczne.
Kto i jak może uzyskać asystę rodzinną?
Asystenta rodziny przydziela się na wniosek pracownika socjalnego, który – po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego – potwierdzi występowanie problemów mogących zagrażać bezpieczeństwu lub dobru dziecka. Potrzebę objęcia rodziny asystą mogą zgłosić również sąd, instytucje działające w środowisku lokalnym, a nawet osoby prywatne.
O wsparcie asystenta może ubiegać się także sam rodzic, jeśli odczuwa trudności wychowawcze, przeżywa kryzys rodzinny, życiowy lub finansowy. Asysta kierowana jest również do rodzin, w których dzieci przebywają w pieczy zastępczej albo istnieje ryzyko, że mogą tam trafić.
Zadania asystenta
Zadania asystenta rodziny określa art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, do których należy w szczególności:
• opracowanie i realizacja planu pracy z rodziną we współpracy z członkami rodziny i w konsultacji z pracownikiem socjalnym; opracowanie, we współpracy z członkami rodziny i koordynatorem rodzinnej pieczy zastępczej, planu pracy z rodziną, który jest skoordynowany z planem pomocy dziecku umieszczonemu w pieczy zastępczej;
• udzielanie pomocy rodzinom w poprawie ich sytuacji życiowej, w tym w zdobywaniu umiejętności prawidłowego prowadzenia gospodarstwa domowego;
• udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów socjalnych;
• udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów psychologicznych;
• udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów wychowawczych z dziećmi;
• wspieranie aktywności społecznej rodzin;
• motywowanie członków rodzin do podnoszenia kwalifikacji zawodowych;
• udzielanie pomocy w poszukiwaniu, podejmowaniu i utrzymywaniu pracy zarobkowej;
• motywowanie do udziału w zajęciach grupowych dla rodziców, mających na celu kształtowanie prawidłowych wzorców rodzicielskich i umiejętności psychospołecznych;
• udzielanie wsparcia dzieciom, w szczególności poprzez udział w zajęciach psychoedukacyjnych;
• podejmowanie działań interwencyjnych i zaradczych w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa dzieci i rodzin;
• prowadzenie indywidualnych konsultacji wychowawczych dla rodziców i dzieci;
• realizacja zadań określonych w ustawie z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”;
• prowadzenie dokumentacji dotyczącej pracy z rodziną;
• dokonywanie okresowej oceny sytuacji rodziny, nie rzadziej niż co pół roku;
• monitorowanie funkcjonowania rodziny po zakończeniu pracy z rodziną;
• sporządzanie, na wniosek sądu, opinii o rodzinie i jej członkach;
• współpraca z jednostkami administracji rządowej i samorządowej, właściwymi organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami i osobami specjalizującymi się w działaniach na rzecz dziecka i rodziny;
• współpraca z zespołem interdyscyplinarnym lub grupą diagnostyczno-pomocową, o których mowa w 9a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie lub innymi podmiotami, których pomoc przy wykonywaniu zadań uzna za niezbędną.